Waarom praten, uitleggen of sorry zeggen tijdens ruzies vaak niet werkt

Veel ouders proberen ruzies tussen broers en zussen te begeleiden door te praten.
Door rustig uit te leggen wat eerlijk is. Door te vragen wat er gebeurde, door kinderen woorden te laten geven aan hun gevoel en te stimuleren om sorry te zeggen.

Dat is logisch. Het past bij hoe we denken dat leren werkt.: je wilt dat je kinderen begrijpen wat er misging en wat ze een volgende keer anders kunnen doen.

Toch merken veel ouders dat deze aanpak weinig oplevert. Kinderen luisteren niet, zeggen sorry zonder betekenis, praten door elkaar heen of raken juist bozer. Soms lijkt het gesprek de ruzie zelfs te verlengen in plaats van te helpen afronden.

Dat is geen teken dat ruzies uitpraten niet belangrijk is, maar het zegt vooral iets over wanneer het gesprek aan zouden moeten gaan.

Het kinderbrein tijdens ruzie

Tijdens een ruzie staat het lichaam van een kind in een stressreactie. Het zenuwstelsel is gericht op reageren, niet op reflecteren. Het brein schakelt als het ware over naar een stand waarin veiligheid en ontlading voorop staan.

In die toestand zijn vaardigheden zoals luisteren, perspectief nemen en woorden geven veel minder beschikbaar. Dat geldt voor jonge kinderen, maar ook voor oudere kinderen. Hoe gevoeliger of feller een kind is, hoe sneller deze omschakeling gebeurt.

Wanneer je op zo’n moment uitleg geeft of vragen stelt, vraag je iets wat neurologisch gezien nauwelijks mogelijk is. Het kind hoort je woorden wel, maar kan ze niet goed verwerken of toepassen.

Dat verklaart waarom je reacties ziet als:

• herhalen van hetzelfde standpunt
• ontkennen of beschuldigen
• boos weglopen
• of juist stil worden en niets meer zeggen

Het is geen onwil. Het is overbelasting.

Waarom uitleg op dat moment vaak averechts werkt

Veel ouders blijven uitleggen omdat het voelt alsof het moet landen. Je wilt dat kinderen begrijpen waarom iets niet oké is. Zeker als het gaat om eerlijkheid, rekening houden met elkaar of fysieke grenzen.

Maar uitleg tijdens ruzie kan de spanning juist verhogen. Niet omdat je iets verkeerd zegt, maar omdat het kind zich niet gehoord of begrepen voelt. Het brein staat nog in verdedigingsstand en ervaart woorden al snel als druk of correctie.

Dat zorgt ervoor dat kinderen zich meer ingraven. Ze gaan hun punt verdedigen, reageren feller of sluiten zich juist af. Hoe langer het gesprek duurt, hoe groter de kans dat iedereen verder vastloopt.

Zo ontstaat een patroon waarin jij steeds meer praat en kinderen steeds minder kunnen ontvangen.

Sorry zeggen 

Sorry zeggen wordt vaak gezien als een belangrijk onderdeel van leren en herstellen. En dat klopt, maar alleen als het op het juiste moment gebeurt.

Tijdens een ruzie is sorry zeggen vaak een manier om de situatie te beëindigen. Kinderen zeggen het om van het gedoe af te zijn, om straf te voorkomen of omdat ze voelen dat er anders geen einde komt aan het gesprek.

Op zo’n moment zegt sorry weinig over begrip of verantwoordelijkheid. Het wordt een sociaal verplicht woord, losgekoppeld van betekenis.

Voor sommige kinderen voelt sorry zeggen tijdens ruzie zelfs onveilig. Ze zijn nog te boos, te gekwetst of te overprikkeld om verantwoordelijkheid te kunnen voelen. Afdwingen maakt dat gevoel groter, niet kleiner.

Herstel vraagt timing. En die timing ligt zelden midden in de escalatie.

Wat dan wel helpend is in het moment

Tijdens de ruzie zelf helpt het meer om te vertragen dan om te praten. Om veiligheid te bewaken, grenzen te stellen en de spanning niet verder te laten oplopen.

Dat betekent niet dat je niets zegt.
Maar wel dat je woorden functioneel blijven.

Je benoemt wat je ziet, stopt gedrag dat niet oké is en bewaakt de situatie. Geen gesprekken, geen analyses en geen lessen. Die vragen een ander moment.

Voor veel ouders voelt dit alsof ze te weinig doen. In werkelijkheid doe je precies wat het zenuwstelsel van een kind op dat moment nodig heeft.

Wanneer praten en herstellen wél zinvol is

Het moment waarop praten effect heeft, is ná de ruzie. Wanneer de spanning is gezakt en het lichaam weer tot rust is gekomen.

Dan ontstaat er ruimte om terug te kijken. Om woorden te geven aan wat er gebeurde. Om verantwoordelijkheid te voelen en om herstel serieus te nemen.

Op dat moment kan sorry zeggen betekenis krijgen als gevolg van inzicht en verbinding.

Kinderen leren niet door gesprekken midden in de storm, maar door begeleiding ervoor en reflectie erna.