Slaan, schoppen en bijten zijn bij jonge kinderen meestal geen agressie, maar communicatie. Je kind voelt een sterke emotie, kan die nog niet in woorden vatten en heeft nog nauwelijks rem op zijn impulsen. Bij peuters hoort het vaak gewoon bij de ontwikkeling, en het neemt meestal af naarmate ze ouder en taalvaardiger worden. Hieronder lees je waar het vandaan komt en hoe je er als ouder op reageert.
Elk kind doet het wel eens: slaan, bijten, krabben of schoppen. Zelfs de liefste, zachtaardigste kinderen hebben ongetwijfeld wel eens anderen pijn gedaan. Misschien tijdens een ruzie om speelgoed of tijdens een woede-uitbarsting nadat je aankondigt dat de tijd achter de iPad verstreken is. Maar waarom slaan jonge kinderen? En vooral: hoe ga je daar als ouder mee om?
Waarom slaan jonge kinderen?
Ten eerste is het goed om te bedenken dat jouw kind lang niet de enige is die slaat. Je kind is geen agressief monster dat erop uit is om anderen pijn te doen. Je kind is nog volop in ontwikkeling en probeert zich sociale regels eigen te maken. Wat zijn manieren om boosheid te uiten? Hoe kan ik mijn eigen wensen communiceren? Wij als volwassenen weten ondertussen dat slaan geen juiste manier is om met anderen om te gaan. Kinderen weten dat nog niet. Het is aan ons als volwassenen om kinderen te leren hoe zij het beste sociaal contact kunnen aangaan. Meestal doen kinderen anderen niet met opzet pijn, maar is het vooral een manier van communicatie. Daarbij kunnen kinderen hun impulsen veel minder goed inhouden dan volwassenen. Waar wij als volwassene onszelf veelal kunnen stoppen voordat we op de vuist gaan, hebben kinderen deze rem nog veel minder. Ook kunnen zij hun verlangens nog veel minder goed onder woorden brengen. Slaan is daarom vaak een uiting van een sterke emotie, die kinderen nog niet voldoende kunnen verwerken of reguleren. Je kind is geen gewetenloos monster, maar handelt uit onmacht en moet nog leren hoe hij met emoties moet omgaan.
Wil je dieper begrijpen hoe dat verwerken van emoties werkt, lees dan ook over emotieregulatie en driftbuien. Slaan komt ook vaker voor als een kind overprikkeld raakt: als er te veel binnenkomt, is de rem nog sneller weg. Hoe dat zit, lees je bij overprikkeling.
Hoort slaan bij de leeftijd? Peuters en kleuters
Agressief gedrag komt veel voor bij peuters. Er gebeurt veel in het brein van een peuter. De kinderen ontdekken in deze fase veelal dat zij een eigen wil hebben en zullen experimenteren met het voor elkaar krijgen van hun eigen wil (Hallo peuterpuberteit!). Kinderen kunnen zichzelf op deze leeftijd nog moeilijk remmen. Vandaar dat een verlangen als "ik wil nu met de bal spelen" zich kan omzetten in slaan of bijten. Vanaf drie jaar zul je veelal merken dat het agressieve gedrag meer afneemt. Hoewel ieder kind zich op zijn eigen tempo ontwikkelt, zien we vaak dat kinderen het agressieve gedrag steeds meer zullen afleren. Op deze leeftijd maken kinderen zich nieuwe tools eigen om verlangens te vervullen of om conflicten op te lossen. Zo is een driejarige vaak meer taalvaardig, waardoor ze zich beter kunnen uitdrukken in woorden. Daarbij komt wel om de hoek kijken dat kinderen op deze leeftijd vaak zelfstandig willen zijn en veel dingen "zelluf" willen doen. Dit zal niet altijd lukken, wat weer voor frustratie kan zorgen. Je kind moet leren om met deze frustratie om te gaan. Dit zal in het begin soms moeilijk zijn, wat agressief gedrag met zich mee kan brengen. Tijdens de kleuterleeftijd zal agressief gedrag waarschijnlijk steeds meer afnemen. Toch kunnen heftige emoties nog altijd lastig zijn om te verwerken. Schrik dan ook vooral niet als ook kleuters soms nog agressief gedrag laten zien. Hun impulsbeheersing is namelijk nog lang niet volledig ontwikkeld. Slaan, schoppen of duwen kan daarom wel eens gebeuren.
Wat kun je doen als je kind slaat?
Vaak is agressief gedrag dus niet zozeer uit kwade wil, maar probeert je kind iets met zijn gedrag te vertellen. Probeer je kind goed te observeren en bekijk of je het agressieve gedrag voor kunt zijn. Zie je bijvoorbeeld dat een broertje of zusje speelgoed uit jouw kinds handen grist? Spring dan even in en help je kind om zijn of haar gevoelens en verlangen te uiten. "Jij was net lekker met de auto aan het spelen en nu ben je verdrietig dat je broer deze zomaar afpakt." Kinderen leren daarnaast veel door naar volwassenen te kijken. Maak hier vooral gebruik van en doe voor hoe je de situatie kunt oplossen zonder geweld te gebruiken. "Laten we samen gaan vragen of je broer de auto wil ruilen voor de bal." Natuurlijk kun je niet alles voor zijn, en dit hoeft ook niet. Kinderen moeten immers ook de kans krijgen om van hun gedrag te leren.
Wat als je kind dan toch agressief gedrag laat zien? Deze vier stappen helpen op het moment zelf:
- Corrigeer je kind. Probeer hierbij niet boos te worden, maar doe dit op een rustige, duidelijke manier. Het helpt om direct oogcontact te maken, zodat je zeker weet dat de boodschap aankomt. "Slaan mag niet."
- Verwoord het gevoel of verlangen van je kind. "Je bent boos, omdat je met de auto wilde spelen."
- Geef een optie van wat je kind nu wel mag doen. Doe het eventueel samen voor. "Vraag aan je broer of je de auto terug mag."
- Beloon wenselijk gedrag. Zie je dat je kind deelt of met woorden om de auto vraagt? Belonen werkt vaak nog beter dan corrigeren. Haal dus de stickers, munten of edelstenen uit de kast wanneer er fijn gespeeld wordt.
Slaat je kind vaker en lijkt boosheid een terugkerend thema, dan helpt het om breder te kijken naar wat eronder zit. Daarover lees je meer bij mijn kind is zo vaak boos en bij omgaan met een driftbui.
Wanneer is slaan meer dan een fase?
Bij de meeste jonge kinderen is slaan een fase die vanzelf afneemt zodra ze beter leren praten en hun impulsen leren remmen. Toch zijn er momenten waarop het de moeite waard is om verder te kijken. Bijvoorbeeld als het slaan na de kleuterleeftijd niet afneemt maar juist heftiger wordt, als je kind zichzelf of anderen structureel pijn doet, of als je merkt dat het gedrag vooral voortkomt uit voortdurende spanning of overprikkeling.
Dat betekent niet meteen dat er een label of diagnose nodig is. Het betekent dat het gedrag je iets vertelt over wat je kind nog niet zelf kan oplossen. Blijf je je zorgen maken, bespreek het dan met de jeugdarts, de huisarts of een orthopedagoog, zodat je samen kunt kijken wat je kind nodig heeft.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd zou slaan moeten afnemen?
Bij de meeste kinderen neemt slaan af vanaf ongeveer drie jaar, naarmate ze taalvaardiger worden en hun impulsen beter leren remmen. In de kleuterleeftijd kan het nog af en toe voorkomen. Dat is normaal.
Moet ik mijn kind straffen als het slaat?
Straffen is meestal niet nodig en werkt vaak averechts. Effectiever is je kind corrigeren met een korte, duidelijke grens, het gevoel benoemen, een alternatief aanreiken en gewenst gedrag belonen.
Wat doe ik als mijn kind een ander kind slaat?
Spring rustig tussenbeide, benoem dat slaan niet mag, verwoord het gevoel van je kind en help het om op een andere manier te krijgen wat het wil. Reageer zo veel mogelijk hetzelfde, zodat je kind weet wat het kan verwachten.
Slaan hoort er bij jonge kinderen vaak gewoon bij, en met geduld en herhaling leert je kind stap voor stap om zijn emoties anders te uiten. Wil je hier meer over leren en oefenen, dan vind je in de Online Opvoed Uni verdiepende materialen over boosheid, grenzen en emotieregulatie.
