Het klassieke rusthuis voor overspannen moeders bestaat in Nederland niet meer, al bestond het vroeger echt. Wat er nu is zijn retraites en time-outplekken, respijtzorg via de gemeente als je een kind met extra zorg hebt, en hulp die de oorzaak van je uitputting aanpakt in plaats van alleen de vermoeidheid. Dat laatste maakt uiteindelijk het verschil.
Misschien heb je het weleens ingetypt, op een avond dat alles op was. Of je kent de zachtere versies van dezelfde gedachte, zoals nog even in de auto op de oprit blijven zitten omdat dat de enige plek is waar niemand iets van je vraagt. De badkamerdeur op slot, niet omdat je moet plassen maar omdat het de enige deur in huis is met een slot. En die ene fantasie die verrassend veel moeders blijken te hebben en vrijwel niemand hardop uitspreekt, dat je een weekje in het ziekenhuis mag liggen. Niks ernstigs, geen pijn, gewoon een schoon bed, iemand die eten brengt, en NIEMAND die mama roept.
Dat verlangen zegt niets over hoe geschikt je bent als moeder; het zegt dat je al veel te lang veel te veel draagt. En nee, je bent echt niet gek als je deze gedachtes hebt. En je bent hier ook niet alleen in.
Waarom verlang je zo naar een plek om weg te zijn?
Het verlangen om ergens opgenomen te worden waar de verantwoordelijkheid even van je schouders mag, hoort bij een fase waarin je reserves op zijn. Je lichaam en je hoofd vragen om wat ze al maanden tekortkomen, en ze vragen het steeds harder en steeds letterlijker (vandaar dat de fantasie soms wel heel gedetailleerd wordt, tot en met het ziekenhuisontbijt aan toe).
Er zit ook een tweede laag onder. In de rusthuis-fantasie is er altijd iemand anders die bepaalt dat je mag rusten. Een dokter, een instelling, een gebouw met bezoektijden. Dat is geen toeval. Veel overspannen moeders kunnen zichzelf geen rust meer toestaan zonder dat iemand met gezag zegt dat het mag, want zelf rust nemen voelt als de boel in de steek laten. De fantasie gaat dus niet alleen over slaap; ze gaat over toestemming. Houd die gedachte even vast, want ze komt verderop terug.
Neem het verlangen zelf in elk geval serieus, want er moet iets veranderen, alleen niet per se jouw adres.
Bestonden die rusthuizen echt?
Ja, echt. In de jaren vijftig en zestig vielen in Nederland talloze vrouwen uit door wat toen "overspannenheid" heette; moe en vol vage klachten, en het voorgeschreven medicijn was wekenlang rusten in een herstellingsoord. Vaste rusturen, wandelingen in de tuin, en niemand die iets van je nodig had. De schrijfster Suzanna Jansen tekent die vrijwel vergeten geschiedenis dit jaar op in Project RUST, over de rusthuizen voor overspannen moeders, en nam daarbij ook het verhaal van haar eigen moeder mee.
Genezen deden die weken lang niet altijd. "Mijn moeder kwam veel slechter uit dat rusthuis dan dat ze erin ging," vertelt een kind van zo'n moeder in Jansens onderzoek, en dat is precies het eerlijke verhaal. Met de modernisering van de zorg zijn de oorden in de loop van de decennia verdwenen, en deels terecht, want er hing ook een geur van wegstoppen omheen die we niet terug hoeven. Maar met het gebouw verdween ook de gedachte erachter, dat een uitgeputte moeder recht heeft op serieus, langdurig herstel in plaats van een avondje eerder naar bed. Het verlangen bleef; het adres verdween. En dat je die zoekterm vandaag nog intypt, bewijst dat het gat nooit echt gevuld is.
Welke plekken zijn er nu wél?
Er is meer dan je denkt, al heet het geen rusthuis meer en moet je het bij elkaar sprokkelen.
Er zijn retraites en time-outverblijven voor vrouwen, van kloosterweekenden tot rustplekken op het platteland die zich speciaal op uitgeputte moeders en mantelzorgers richten. Wees wel realistisch over wat je koopt. Je krijgt stilte, een bed, eten dat iemand anders kookt en geen enkele verplichting, en dat is voor een paar dagen precies wat je nodig hebt. Je krijgt er geen zorg of begeleiding bij, en voor een weekend ben je al snel een paar honderd euro kwijt. Voor slaap en op adem komen zijn ze goud waard; verwacht er geen herstel van.
Heb je een kind dat extra zorg nodig heeft, dan is er een route waar bijna niemand je op wijst, en die heet respijtzorg. Dat is tijdelijke overname van de zorg, juist bedoeld zodat jij op adem komt, bijvoorbeeld via logeeropvang voor je kind of iemand die de zorg thuis een paar dagdelen overneemt. Het loopt via de gemeente (Wmo of Jeugdwet) en de regels verschillen per gemeente, dus begin bij het Wmo-loket of het mantelzorgsteunpunt bij jou in de buurt en gebruik letterlijk het woord respijtzorg. Het aanvragen kost energie die je nu net niet hebt, dat weet ik, en het is precies het soort klus dat je partner of een vriendin voor je kan doen.
En soms is de plek dichterbij en goedkoper dan je denkt. Een weekend in het lege huis van een vriendin die op vakantie is, een paar nachten bij je ouders zonder kinderen erbij, terwijl je partner of je moeder thuis overneemt; voor je slaap doet dat hetzelfde als een retraite. Het adres is zelden het probleem; jezelf toestemming geven om te gaan, dat is de echte drempel. En weet je nog, van die fantasie waarin een dokter de toestemming geeft? Je hoeft niet te wachten tot iemand met gezag het zegt. Al helpt het soms wel om het je huisarts hardop te horen zeggen.
Helpt een week rust eigenlijk?
Hier moet ik eerlijk zijn, ook al is het niet wat je hoopt te lezen. Een week weg is heerlijk en soms broodnodig, maar hij repareert niet wat er onder je uitputting ligt. Vakantie helpt niet tegen ouderburn-out, en voor een rusthuis geldt precies hetzelfde. Je slaapt bij, je voelt je mens worden, en drie dagen na thuiskomst sta je weer op exact dezelfde plek in exact dezelfde optelsom van taken, zorgen en verwachtingen, alleen nu met wasgoed van een week extra. Je hebt dan de batterij opgeladen zonder de oplader thuis te repareren.
Overspannenheid ontstaat namelijk zelden door één drukke maand, en dus verdwijnt ze ook niet door één rustige week. Ze ontstaat doordat de balans tussen wat je draagt en wat je oplaadt al heel lang scheef staat, vaak al jaren, en die balans reist niet mee naar een retraite en wacht thuis rustig op je terugkomst. Dat is geen reden om niet te gaan. Ga vooral, als het kan. Maar zie het als wat het is, een noodverband dat je de ruimte geeft om daarna aan het echte werk te beginnen, en niet als het herstel zelf.
Wat helpt wél als je overspannen bent?
Begin bij de huisarts als je klachten al weken duren; die kan meekijken, uitsluiten dat er iets anders speelt en zo nodig doorverwijzen. Zeg daar niet alleen dat je moe bent, maar wat er niet meer lukt, want daar kan een huisarts iets mee.
Het echte werk zit daarna in de optelsom thuis. Welke taken kunnen weg, welke kunnen naar je partner, je omgeving of betaalde hulp, en wie bewaakt dat het zo blijft? Waar zitten jouw kleine herstelmomenten in een gewone doordeweekse week, dus niet als beloning wanneer alles af is (alles is nooit af), maar gewoon ingeroosterd als onderdeel van het systeem? Dat klinkt kleiner en saaier dan een rusthuis, en het voelt ook zo, maar het is precies het werk dat maakt dat je over een jaar niet opnieuw om elf uur 's avonds naar een vluchtplek zit te googelen.
Ben je als overspannen moeder al voorbij het punt waarop je dit zelf kunt uitvogelen, dan hoef je dat niet alleen te doen. Goede begeleiding bij ouderburn-out kijkt met je mee naar die hele optelsom, van de taakverdeling tot de lat die je voor jezelf legt en het toestemmingsprobleem uit het begin van dit stuk, en helpt je stap voor stap terug naar een leven waarin je niet meer weg hoeft te dromen. Dat is uiteindelijk het verschil tussen een plek om bij te komen en een plan om eruit te komen.
Als het echt niet meer gaat
Denk je eraan om echt weg te lopen bij je gezin, of heb je gedachten dat je er niet meer wilt zijn? Neem dan vandaag nog contact op met je huisarts, of bel bij acute nood 113 (Zelfmoordpreventie, ook via 0800-0113).
