Voel je al een tijd meer emotionele afstand tot je kind, terwijl je heel goed weet dat je van hem houdt, dan kan dat een teken van een parentale burn-out zijn. Emotionele afstand tot je kind is in onderzoek een van de 4 kernkenmerken ervan. Je liefde is er dan meestal nog, alleen zit je zo diep in je reserves dat je gevoel op de spaarstand is gezet. Met rust, steun en minder (mental) load op je schouders komt dat gevoel bij de meeste ouders weer terug.
Kastanjes op de keukentafel
Het is de eerste ochtend van de herfstvakantie. Je zoon van 6 komt binnen met een plastic zak vol kastanjes, zijn jas nog aan en de modder tot op zijn knieën, en hij wil NU kastanjepoppetjes maken. Met satéprikkers en wiebeloogjes wil hij een hele familie maken inclusief opa, hond en een kastanje die "de juf" heet. Hij straalt. En jij staat bij het aanrecht en voelt... niks. Je zegt "wat leuk, lieverd" op de toon waarop je een pakketje voor de buren aanneemt, en ondertussen reken je uit hoeveel uur het nog is tot bedtijd. Dat zijn er 12.
's Avonds, als het eindelijk stil is, kijk je naar de rij poppetjes op de vensterbank en dan komt de schrik. Wat voor ouder voelt er nou niets bij een kind dat zo blij is? Hou ik eigenlijk wel van hem? Ben ik zo'n moeder over wie later in therapie wordt gepraat?
Heb je die vraag 's avonds laat in Google getypt, met je telefoon onder het dekbed zodat niemand meekijkt? Je bent niet de enige. Tijdens de parentale burn-out trajecten die ik begeleid hoor ik hem véél vaker dan je zou denken, en eigenlijk altijd van ouders die ontzettend veel van hun kind houden. Vaak begon het met minder plezier in het ouderschap, en dat is langzaam overgegaan in een soort leegte waar je zelf van schrikt.
En ter geruststelling, een ouder die hier werkelijk niets om geeft, zou dit artikel niet lezen en er ook niet wakker van liggen.
Waar je gevoel dan gebleven is
Bij een parentale burn-out raak je uitgeput van het ouderschap zelf, van de maanden of jaren waarin je zenuwstelsel op de toppen draaide omdat er altijd iemand was die iets van je nodig had. Op een gegeven moment gaat je lijf bezuinigen. Eerst op de leuke dingen, zoals zin in een spelletje of geduld voor een verhaal van 20 minuten over Minecraft, en daarna op het gevoel zelf.
Je functioneert meestal nog wel gewoon en doet alles wat er moet gebeuren; de broodtrommels, de luizenkam, de afspraak bij de tandarts… Alleen voelt het alsof je dat allemaal van achter een raam doet. Ouders omschrijven het als een automatische piloot, of als een rol die ze de hele dag spelen.
Het is een bekend patroon. De Belgische onderzoekers Isabelle Roskam, Maria-Elena Brianda en Moïra Mikolajczak deden in 2018 onderzoek naar dit patroon. Daaruit kwamen 4 kenmerken die steeds samen optraden:
- Uitputting in je rol als ouder
- Het gevoel dat je niet meer de ouder bent die je was
- Er helemaal klaar mee zijn
- En emotionele afstand tot je kinderen.
Die laatste hoort er dus in de kern bij.
Er zit ook een logica in, hoe akelig hij ook voelt. Als iets je steeds meer energie en draagkracht kost dan je hebt, gaat je lijf zichzelf beschermen door er minder van binnen te laten komen. Bij een baan noemen we dat afstand nemen, en daar kijkt niemand van op.
Bij je eigen kind voelt hetzelfde mechanisme als verraad.
Je gevoel is een slechte meetlat voor je liefde
Liefde is niet per se iets wat je de hele dag hoort te voelen. Dat beeld komt uit de reclame voor wasverzachter, waarin een moeder in slow motion een gierend kind in een hagelwitte handdoek wikkelt, en het heeft weinig te maken met het echte leven van een gezin met een pittig kind. Ook ouders zonder burn-out voelen op een dinsdagmiddag om half 6, met een kind dat krijsend onder de tafel ligt omdat zijn broer op de linker stoel zit, vooral de neiging om spontaan naar Australië te emigreren.
Liefde zit ook voor een groot deel in wat je doet. Jij bent degene die om 3 uur 's nachts opstaat bij een nachtmerrie, die de vergeten gymtas nog even naar school brengt, die zich zorgen maakt en juist daarom dit artikel zit te lezen. Dat is liefde in de praktijk.
Het warme gevoel is de kers op de taart, en die kers verdwijnt als eerste wanneer je op bent. Het is pijnlijk om hem te missen, en tegelijk zegt het minder over jullie band dan je nu vreest. Je liefde is er nog, je kunt er alleen even moeilijk bij.
Wanneer het om iets anders kan gaan
Niet elke ouder die weinig voelt, heeft een burn-out. Het helpt om te kijken waar de leegte zit. Bij een parentale burn-out is de afstand vooral voelbaar in je rol als ouder. Met een vriendin op een terras kun je nog gewoon lachen, en op je werk gaat het soms zelfs prima, tot je de voordeur opendoet en je instant alle energie uit je lijf voelt stromen.
Voel je ook bij al het andere niets meer, heb je nergens meer plezier in en is de wereld al weken grijs, dan kan er ook een depressie meespelen. Het verschil tussen ouderburn-out en depressie leg ik in een apart stuk uit, en het kan ook allebei tegelijk spelen.
Gaat het om een baby van een paar maanden en komt de band die je had verwacht maar niet op gang, dan is dat ook een eigen verhaal. Na een bevalling kan je stemming flink van slag raken, en dat is iets om even met je huisarts of verloskundige te bespreken.
Dit artikel gaat over de ouder die het gevoel wél had en het onderweg is kwijtgeraakt. Het kind van 4, van 7 of van 11 met wie het jarenlang vanzelf ging, en bij wie je nu merkt dat je hem een knuffel geeft omdat dat zo hoort.
Wat helpt als het gevoel weg is
Het eerste wat de meeste ouders in deze situatie doen, is harder hun best doen. Een uitje plannen, een middag met alleen jullie tweeën, een extra lang voorleesmoment met alle stemmetjes. Dat is lief bedacht, en het werkt bijna altijd averechts. Je zet jezelf op een podium waar je iets móét voelen, en als het gevoel dan uitblijft, voelt het nóg erger dan daarvoor. Bovendien kost zo'n middag precies de energie die je al niet had.
Haal daarom eerst iets van je bord. Kijk welke taak er deze maand helemaal weg kan, van begin tot eind en zonder dat jij er nog de regie over houdt. Het ophalen op woensdag, de verjaardag van je schoonzus, de wasberg op zondagavond. Elke taak die echt weg is, geeft je zenuwstelsel een beetje lucht, en gevoel komt pas terug als er weer wat ruimte is.
Kies daarnaast voor contact zonder prestatie. 10 minuten naast je kind op de bank terwijl hij naar een filmpje over vuilniswagens kijkt, zonder gesprek en zonder telefoon. Samen in de auto naar zwemles met de radio aan. Je hoeft daarbij helemaal niets te voelen, je bent er gewoon, en dat merkt je kind meer dan je denkt. Zie het als kleine herstelmomenten, voor jou en voor jullie band. Een kind heeft meer aan een ouder die regelmatig rustig naast hem zit dan aan één spectaculaire dag in de Efteling.
En vertel het aan één persoon. Je partner, een vriendin, je zus. Schaamte maakt dit gevoel groter, en het hardop zeggen haalt er vaak meteen een stuk lading af. In gesprekken zie ik het regelmatig gebeuren. De ouder die het eindelijk uitspreekt, begint vaak automatisch al te huilen zodra het onderwerp op tafel ligt, en dat huilen is meestal het eerste echte gevoel in weken.
Komt het gevoel weer terug?
Bij de meeste ouders wel. Het gebeurt zelden op een groot moment, en meestal pas als je er al een tijdje niet meer naar zoekt. Ouders vertellen me dat ze ineens weer om hun kind moesten lachen bij het avondeten, of dat ze bij het instoppen een klein steekje voelden dat ze maanden hadden gemist.
Hoe lang dat herstel duurt? Vaak een aantal maanden, en het gevoel is een van de laatste dingen die terugkomen. Dat is ook logisch, want je lijf geeft pas weer iets uit als het zeker weet dat er genoeg binnenkomt.
Wil je weten hoe zwaar het op dit moment voor jou is? Doe dan de Ouderbelasting Zelftest. Het zijn 20 korte vragen, ook over het contact met je kind en je krijgt meteen een eerste beeld van of je vooral moe bent of richting een burn-out beweegt.
