Wil je kind niet op het potje, kijk dan eerst wat er lastig aan is. Misschien voelt het de aandrang nog niet goed, vindt het de wc spannend of heeft poepen eerder pijn gedaan. Zindelijk worden vraagt dat lijf, begrip en taal allemaal ver genoeg zijn, en dat verschilt per kind meer dan ouders denken. Levert het potje steeds ruzie op, haal dan de druk eraf en zet samen kleinere stappen.
Het vijfde ongelukje van vandaag
Je zoon is 3,5. Op het kinderdagverblijf plast hij keurig op de wc, zegt de leidster. Thuis staat hij midden in de kamer met een natte broek en kijkt je aan alsof er niets aan de hand is. Je vraagt of hij moet plassen. "Nee." 2 minuten later is het raak. Je pakt de zoveelste schone broek uit de kast, en ergens tussen de wasmachine en de dweil denk je dat je iets verkeerd doet.
Dat denk je waarschijnlijk niet alleen. Op het schoolplein lijkt elk kind van 3 al droog, je schoonmoeder vraagt er bij elk bezoek naar en de basisschool komt eraan. Juist die druk maakt het lastiger, want je kind voelt precies hoe belangrijk het voor jou is geworden.
Waarom zindelijk worden geen leeftijd is
Er is geen leeftijd waarop een kind zindelijk hoort te zijn. Zindelijk worden is de uitkomst van een rij vaardigheden die samen ver genoeg moeten zijn. Je kind moet voelen dat het moet plassen, dat op tijd doorhebben, het ook nog kunnen zeggen, zijn broek op tijd naar beneden krijgen en het lang genoeg kunnen ophouden. Bij het ene kind lopen die lijnen gelijk op, bij het andere kind loopt er eentje maanden achter.
Ook in de volgorde zit een patroon, al wijkt die bij veel kinderen af. Vaak lukt poep 's nachts het eerst, dan poep overdag, dan plassen overdag, en als laatste plassen 's nachts. Een kind dat overdag droog is en 's nachts nog een luier nodig heeft, loopt dus helemaal niet achter. Veel kinderen plassen ook na hun 5e nog weleens in bed.
De signalen zeggen daarom meer dan de leeftijd. Merkt je kind dat zijn luier nat is? Komt het vertellen dat het moet, ook al is het te laat? Blijft de luier soms een paar uur droog? Dan is het lijf aan het oefenen.
Als het potje steeds ruzie oplevert
Bij een kind met een sterke wil kan het potje snel een vast twistpunt worden. Jij vraagt of hij moet, hij zegt nee, jij vraagt het nog eens, en voor je het weet gaat elk toiletbezoek gepaard met spanning. En plassen en poepen kun je nu eenmaal niet afdwingen, dat bepaalt je kind uiteindelijk helemaal zelf. Hoe meer het onderwerp beladen raakt, hoe lastiger het voor jullie allebei wordt om er ontspannen in te zitten.
Gevoelige kinderen lopen weer tegen andere dingen aan. De koude wc-bril, het geluid van het doortrekken, de geur, het vreemde gevoel van een onderbroek in plaats van een luier. Wat voor jou een kleinigheid is, kan voor hen genoeg zijn om het potje te vermijden. Soms durven ze niet te poepen omdat het een keer pijn deed, en houden ze het daarna steeds langer op.
Doet plassen of poepen pijn, of houdt je kind het steeds op, laat dat dan eerst even nakijken. Is er lichamelijk niets aan de hand, dan helpt het vaak juist om een stapje terug te doen. Zeg tegen je kind dat het potje even niet hoeft, stop met de hele dag vragen of het moet, en laat het een paar weken rusten voordat je het opnieuw probeert, met een stuk minder woorden en minder druk. Kinderen lezen aan jouw gezicht af of iets spannend is. Blijf je rustig bij een ongelukje, dan leert je kind dat een natte broek gewoon iets is dat je opruimt.
Zo begin je opnieuw
Kies een rustige periode, dus geen verhuizing, geen nieuw broertje en niet de week dat hij naar school gaat. Een rustige week thuis kan helpen, als jij er zelf ook ruimte voor hebt. Dat hoeft geen vakantie te zijn.
Werk met vaste momenten in plaats van steeds te vragen. Na het eten, voor het slapen, voor je de deur uitgaat, of elk uur of 2. Zo wordt de wc een gewoonte, net als handen wassen. Zet een zandloper of een liedje erbij, zodat zitten niet eindeloos voelt. Zorg dat het makkelijk gaat, met een broek zonder knopen en ritsen, een opstapje bij de wc en een brilverkleiner of een potje waar zijn voetjes stevig op de grond staan.
Doe het voor en benoem hardop wat je doet, want jonge kinderen leren meer van kijken dan van uitleg. Een prentenboek over het potje helpt om erover te praten zonder dat het over hem gaat. Vier wat lukt, maar houd het klein. Een stickerkaart kan werken, en bij een kind dat alles een wedstrijd maakt, kan hij net zo goed een nieuw gevecht opleveren. Kijk dus goed wat jouw kind doet met zo'n beloning.
En gaat het dan toch mis, maak er dan zo min mogelijk gedoe over. "Oeps, je hebt in je broek geplast. Kom, we pakken even samen een schone broek." Vindt hij het leuk om mee te helpen met opruimen, laat hem dan meedoen.
Als er iets lichamelijks meespeelt
Soms zit er iets lichamelijks achter. Verstopping is een veel voorkomende oorzaak, ook bij kinderen die gewoon elke dag poepen. Een volle darm drukt op de blaas, waardoor een kind vaker plast en het minder goed voelt aankomen. Het is goed om het eens met de huisarts te bespreken als een van deze dingen speelt.
- Je kind is 5 of ouder en is overdag nog nooit een tijd droog geweest.
- Plassen of poepen doet pijn, of je kind houdt het steeds op.
- Je kind drinkt en plast ineens opvallend veel, of loopt ineens slechter.
- Er zit een verkleurde plek, een kuiltje of een plukje haar onderaan de rug.
Zit er vooral spanning omheen, dan kan een kinderpsycholoog of orthopedagoog meekijken. En voor plassen in bed bestaan hulpmiddelen, zoals een plaswekker vanaf 6 jaar.
Als jij er zelf doorheen zit
Zindelijkheid lijkt een klein onderwerp, tot je er maanden middenin zit. De was, de vlekken in de kleding die je er niet meer uitkrijgt, het meenemen van reservekleding naar elk verjaardagsfeestje, het gevoel dat iedereen ernaar kijkt. Het kost meer dan ouders van tevoren denken, zeker als er ook nog een broertje of zusje is dat aandacht vraagt.
Merk je dat je van elk ongelukje kortaf wordt, of dat je er 's avonds in bed nog over ligt te malen? Dat is een teken dat er meer op je bord ligt dan alleen een natte broek. Gun jezelf dan ook een stap terug. En blijft het vastlopen, dan hoef je dit niet alleen uit te zoeken.
Thema Als zindelijk worden niet vanzelf gaat
Wil je weten waarom het bij jouw kind nog niet lukt, en wat je dan wel kunt doen? In het thema Als zindelijk worden niet vanzelf gaat lees je wat er bij zindelijk worden allemaal tegelijk rijp moet zijn, wat erachter kan zitten en wanneer je beter even laat meekijken. Met uitgeschreven stappenplannen, onder meer voor een ongelukje, een terugval en een kind dat niet wil, en met prentenboeken om samen te lezen. Elk deel staat er als video, audio en tekst.
Ben je lid, dan vind je dit thema in de ledenomgeving. Je kunt het ook los kopen, met levenslang toegang. Bekijk het thema zindelijkheid of lees meer over het lidmaatschap.
