Een hooggevoelig kind met een sterke wil voelt alles hard en vecht er ook nog eens voor. Wat jou als ouder vooral uitput, is al het werk dat je doet om de botsingen voor te zijn. Labels uitknippen, verjaardagen inkorten, de juf alvast waarschuwen, onderhandelen over elke overgang voordat hij er is. Dat werk groeit vanzelf, want elke keer dat jij iets wegpoetst, wordt de wereld van je kind een stukje kleiner en die van jou een stukje voller. De uitweg zit dus in minder opvangen, en je kind met jou ernaast laten oefenen met ongemak.
Het naadje in de sok
Het is kwart voor acht. Je dochter zit op de trap en trekt haar sok voor de vierde keer uit, want het naadje zit VERKEERD. Helpen mag niet, want ze doet het zelf. Zelf lukt niet, want het naadje. Je draait hem toch, je strijkt hem glad, je belooft dat hij vanmiddag uit mag. Ondertussen staat haar broer met zijn jas aan in de gang te verkondigen dat ze te laat komen en dat het jouw schuld is.
Morgen bestel je naadloze sokken (in drie kleuren, want de blauwe "kriebelen anders"). Overmorgen knip je het label uit de nieuwe trui. En zo gaat het door. Het uitstapje naar de kinderboerderij wordt een uur korter omdat het er zo druk is, het schoolreisje wordt een dag thuis met een smoesje, en bij oma zet je de televisie alvast zachter voordat iemand erom vraagt.
Elk van die dingen is lief en logisch. Bij elkaar opgeteld ben jij de airbag van het gezin geworden, en een airbag die de hele dag opgeblazen staat, is aan het eind van de week gewoon op.
Hooggevoelig is een eigenschap, en daar begint het misverstand
Laat ik vooropstellen dat hooggevoeligheid echt bestaat. Een hooggevoelig kind neemt meer waar en verwerkt het dieper. De Amerikaanse psycholoog Elaine Aron, die het begrip bedacht, schat dat het om twintig tot dertig procent van alle mensen gaat. Het is een eigenschap, net als nieuwsgierigheid of verlegenheid, en dus ook iets wat je niet kunt laten vaststellen zoals een diagnose.
Het label helpt enorm om je kind te BEGRIJPEN. Ineens snap je waarom die verjaardag drie dagen nawerkt en waarom je kind na school zo ontploft. Bij een kind met een sterke wil komt daar nog iets bij. Het voelt niet alleen dat iets niet klopt, het gaat er ook vol tegenin, en het geeft niet op tot het gelijk heeft of tot jij toegeeft. Wat ik alleen vaak zie, is dat het label daarna ongemerkt een gebruiksaanwijzing wordt. Een lijst van alles wat je kind niet kan. Geen drukte, geen kriebels, geen onverwachte dingen, geen harde geluiden. En wie voert die gebruiksaanwijzing uit? Juist, jij.
Zo komt het dat ouders van een hooggevoelig kind met een sterke wil vaak meer vermoeid zijn dan hun kind. Je vermijdt de strijd door hem vooraf weg te regelen, en dat voelt als rust, tot je merkt dat je de hele dag bezig bent met strijd die nog niet eens is begonnen.
Hoe je ongemerkt de airbag van je gezin wordt
Bij angstige kinderen is dit patroon heel goed onderzocht. De Amerikaanse psycholoog Eli Lebowitz noemt al die aanpassingen accommodatie, en hij zag dat ze op korte termijn rust geven en op lange termijn precies het tegenovergestelde doen. Het kind leert dat het ongemak niet aankan, want er komt altijd iemand tussen. En de ouder krijgt er elke maand een taak bij. In zijn programma doen alleen de ouders mee. Zij leren steunend te reageren en minder aan te passen, en de kinderen worden daar aantoonbaar minder angstig van.
Een hooggevoelig kind is geen angstig kind, en dat onderscheid wil ik hier echt maken. Maar het mechanisme is hetzelfde. Hoe meer jij de wereld vooraf gladstrijkt, hoe minder je kind oefent met een wereld die niet glad is. En hoe meer jij dat gladstrijken gaat voelen als jouw verantwoordelijkheid, ook op de dagen dat je zelf al met een lege batterij wakker werd.
Dat is geen verwijt. Je doet het omdat je ziet hoe hard dingen binnenkomen, en omdat een ontploffing om kwart voor acht niemand verder helpt. Het is alleen goed om te weten dat het beschermen zelf ook een rekening heeft, en dat die rekening bij jou ligt.
Steunen zonder het over te nemen
De kunst is om naast je kind te gaan staan in plaats van ervoor. Je erkent dat iets rot voelt, en je laat je kind het daarna zelf doen. Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want het betekent dat je een boze of verdrietige reactie moet laten bestaan zonder hem op te lossen.
Bij de sok ziet dat er zo uit. Je draait hem één keer, je zegt: "Ik snap dat het kriebelt, en ik weet dat jij dit kunt", en je gaat de deur uit. Ja, met een mopperend kind. Dat mopperen hoort erbij, want zo klinkt oefenen.
Bij de verjaardag sla je niet meer over. Je spreekt vooraf af dat jullie een uur gaan, dat je kind een geheim teken mag geven als het genoeg is, en dat jij dan zonder discussie komt ophalen. Je kind leert zo dat het zelf kan aangeven waar zijn grens ligt, en jij hoeft niet de hele middag op wacht te staan. Een kind met een sterke wil wil vooral invloed hebben, en die invloed krijgt het zo op een manier die jou niet uitput.
En bij het label in de trui? Vanaf een jaar of zes kan je kind prima zelf een schaar pakken. Klein, zeker, maar het verschuift iets. Het probleem van je kind wordt weer het probleem van je kind, met jou als hulp in de buurt in plaats van als oplossing.
Kies niet alles tegelijk. Neem één ding per week dat je niet meer voor je kind regelt, en kijk wat er gebeurt. Meestal is het eerste weekje pittig en het tweede een stuk minder.
En als je zelf ook gevoelig bent
Veel ouders lezen een lijstje kenmerken van hooggevoelige kinderen en denken: "dit ben ik ook." Dat is geen toeval. Uit tweelingonderzoek blijkt dat gevoeligheid voor ongeveer de helft erfelijk is.
Dan krijg je het dubbel. Het gejengel op de achterbank komt bij jou OOK hard binnen, en je moet tegelijk je kind helpen met zijn prikkels en je eigen prikkels wegdrukken. Een ouder die zelf gevoelig is, heeft er daarom extra baat bij om minder op te vangen. Elk probleem dat je niet meer vooraf oplost, is een prikkel minder voor jezelf.
Zorg daarnaast voor momenten waarop niemand iets van je nodig heeft. Tien minuten met de deur dicht voordat het avondritueel begint, de radio uit in de auto, oordoppen tijdens het koken (sommige ouders zweren erbij, en ik snap waarom).
Wanneer het meer is dan een zware week
Soms is moe gewoon moe, en helpt een weekend zonder plannen. Maar soms gaat het al maanden zo. Je slaapt slecht terwijl je doodmoe bent, je bent snel geïrriteerd, ook tegen mensen die er niets mee te maken hebben, en je hebt minder plezier in je kind dan je zou willen. Dat zijn signalen van overbelasting, en die kunnen uitgroeien tot een parentale burn-out, een uitputting die specifiek uit het ouderschap komt.
Wil je weten waar je nu staat? Doe dan de Ouderbelasting Zelftest. Die duurt een paar minuten en je ziet meteen hoe zwaar het op dit moment voor jou is, met een advies dat daarbij past.
Je kind is gevoelig en eigenwijs, en dat mag het allebei blijven. Het hoeft alleen niet te betekenen dat jij de rest van je leven de wereld voor hem gladstrijkt. Hij kan meer dan het label doet vermoeden, en jij verdient een dag waarop je niet de airbag bent.
