Je had je nog zo voorgenomen om rustig te blijven. Toch sta je weer te schreeuwen. Daar kunnen verschillende redenen achter zitten, van een kind dat precies op je zere plek drukt tot een oud patroon uit je eigen jeugd. Maar als het steeds vaker gebeurt, is het de moeite waard om te kijken hoeveel je op dit moment draagt, want het kan een signaal zijn dat je al langere tijd te veel op je bord hebt.
Vijf keer vragen, één keer ontploffen
Het is tien voor acht. Je hebt je zoon vier keer gevraagd zijn schoenen aan te doen. De eerste keer vriendelijk, de tweede keer met een grapje, de derde keer met je sleutels al in je hand. Hij zit onder de keukentafel met zijn Pokémonkaarten en sorteert ze op kleur, want dat moest NU. Zijn zusje staat intussen te jammeren dat haar jas niet goed zit.
En dan komt het, in plaats van die vijfde vriendelijke vraag. Een brul waar je zelf van schrikt. Hij kijkt je aan met grote ogen, zijn zusje begint te huilen, en jij rijdt tien minuten later met je handen om het stuur naar school, met in je hoofd de vraag wat voor ouder er nou om tien voor acht staat te brullen om een paar schoenen.
Herkenbaar? Dan ben je in goed gezelschap. De meeste ouders schreeuwen weleens, ook de ouders die het op het schoolplein zo mooi voor elkaar lijken te hebben. De vraag is hoe vaak het gebeurt en waar het vandaan komt.
Het advies dat je al kent, en waarom het niet altijd werkt
Tel tot tien, adem drie keer diep in, loop even de kamer uit. Ik ken die tips, jij kent ze ook, en op een goede dag werken ze prima. Het probleem is dat je ze nodig hebt op de dagen dat het NIET lukt, en juist dan heb je er vaak geen ruimte voor.
Die tips gaan ervan uit dat schreeuwen een techniekfout is, die je met een beetje oefening wegwerkt. In mijn praktijk zie ik dat veel ouders die vaak schreeuwen heel goed weten hoe het rustiger kan. Ze zijn alleen al uren of dagen bezig met alles bij elkaar houden. Het werk, de planning, de ruzie tussen de kinderen, de schoolapp met drie nieuwe berichten, de wasmand die nooit leeg is.
Je zenuwstelsel staat dan de hele dag op scherp, en dan wordt je lont korter. Hoe verder je op bent, hoe sneller een klein ding als een groot probleem binnenkomt. Een kind dat zijn schoenen niet aandoet, voelt op zo'n moment als een bedreiging voor de hele ochtend. Moet je elke ochtend tot tien tellen om niet te ontploffen, dan is dat een teken dat er te weinig ruimte over is. En daar helpt tellen niet tegen.
Wanneer schreeuwen een teken van overbelasting is
Eén keer schreeuwen na een slechte nacht zegt weinig. Het wordt anders als je merkt dat het een patroon is. Je schreeuwt vaker dan een paar maanden geleden, je schrikt van je eigen toon, en na afloop voel je vooral leegte. Vaak komen er dan meer dingen bij. Je slaapt slecht terwijl je doodmoe bent, je hebt minder zin om met je kind te spelen, en je telt de uren tot bedtijd.
In onderzoek onder ruim 1.500 ouders vonden de Belgische hoogleraren Mikolajczak, Roskam en hun collega's een verband tussen parentale burn-out, een uitputting die uit het ouderschap zelf komt, en verwaarlozing en geweld tegenover kinderen.
Dat klinkt misschien eng, en ik snap dat je daar even van slikt. Juist daarom verdient jouw uitputting net zoveel aandacht als je toon, wanneer het thuis steeds vaker misgaat.
Wil je beter snappen welke signalen erbij horen? Lees dan meer over de signalen van overbelasting, zodat je weet waar je op kunt letten.
Wat schreeuwen met je kind doet, en wat je daarna doet
Er zit verschil tussen uitschieten en wat er soms in dat uitschieten meekomt. Een keer te hard "schoenen AAN!" roepen is iets anders dan schelden, dreigen, je kind uitlachen of het een naam geven. En het maakt uit of je kind daarna nog naar je toe durft te komen, of dat het stil wordt en je ontwijkt. Kinderen worden vooral onrustig van een huis waarin ze nooit weten wanneer het gaat knallen. Een kind dat vaak wordt toegeschreeuwd, gaat op zijn tenen lopen of juist harder terugduwen.
Wat er na een uitbarsting gebeurt, is jouw verantwoordelijkheid als ouder. Kinderpsychologen noemen dat herstel. Je gaat terug naar je kind, je zegt dat je te hard was, en je legt uit dat de toon aan jou lag. "Ik was vanochtend heel moe en ik schreeuwde veel te hard. Dat was niet oké van mij. Je schoenen moesten wel aan, maar dat had ik rustiger kunnen zeggen."
Daarmee leer je je kind twee dingen. Dat boosheid voorbijgaat, en dat je het goed kunt maken als je een fout maakt. Teruggaan naar je kind blijft belangrijk. Als het schreeuwen zich blijft herhalen, vraagt dat ook om veranderingen in wat er vóór zo'n uitbarsting gebeurt.
Jezelf de rest van de dag straffen met schuldgevoel helpt daarbij niet, want dat kost je nog meer energie die je al niet had. Benieuwd hoe je kind verder merkt dat het met jou niet goed gaat? Daar heb ik een apart stuk over de gevolgen van parentale burn-out voor je kind.
Minder schreeuwen begint bij minder dragen
Kijk eerst naar de momenten waarop het misgaat. Bij de meeste ouders zijn dat er maar een paar. De ochtend vóór school, het halfuur voor het eten, het naar bed gaan. Kijk daarbij vooral naar de overgangen, van spelen naar aankleden, van thuis naar de auto, van de tablet naar tafel, want die zijn bij pittige of gevoelige kinderen vaak het lastigste stuk. Zo'n overgang vraagt van jou dat je tegelijk het tempo bewaakt, je kind erdoor loodst en je eigen haast inslikt. Dat is drie banen tegelijk, om tien voor acht.
Vraag jezelf daarna af welke verantwoordelijkheid iemand anders HELEMAAL kan overnemen. Helemaal is hier het belangrijke woord. Een partner die "even helpt" met de ochtend, laat de regie nog steeds bij jou. Jij weet waar de gymtas is, jij houdt de klok in de gaten, jij wordt geroepen als het misgaat. Een partner die twee ochtenden per week de hele ochtend doet, van wekken tot schoolplein, haalt het echt van je af. Hetzelfde geldt voor de opa die op woensdag vast ophaalt, of de ouder uit de klas met wie je het brengen verdeelt. Is er niemand die kan overnemen, kijk dan welke afspraak of taak deze week helemaal kan vervallen.
En kijk welke verwachting steeds terugkomt terwijl hij thuis niet haalbaar blijkt. Om zes uur samen aan tafel. Een kind van zes dat zich zelf aankleedt terwijl zijn zusje huilt. Na een lange schooldag ook nog zonder gedoe mee boodschappen doen. Zo'n verwachting kost je elke dag een stukje geduld, alleen al omdat hij niet uitkomt. Kies er één en stel hem bewust bij, of laat hem een paar weken helemaal los.
Een vrije middag wordt het niet, wel wat ademruimte op het moment dat je die het hardst nodig hebt. En merk je dat je dit allemaal al doet en nog steeds elke dag ontploft? Dan zit het probleem dieper dan een slimmere ochtendroutine.
Als het je niet meer lukt om het zelf om te buigen
Soms ben je al zo lang moe dat kleine aanpassingen niet meer aankomen. Dan lijkt het alsof je gewoon een korte lont hebt, terwijl je eigenlijk al maanden bezig bent met het eindeloos oprekken van jezelf. Dat kan uitgroeien tot een parentale burn-out, en daar kom je lastig alleen uit, omdat de druk thuis gewoon doorgaat.
Bij Online Opvoed Uni begeleiden we ouders die op dat punt staan. We kijken eerst naar jou, en pas daarna naar je kind. Plan een gratis intakegesprek in. Je vertelt wat er speelt, en samen kijken we hoe zwaar het op dit moment voor jou is en of onze begeleiding daarbij past.
Je kind heeft een ouder nodig die weer genoeg ruimte heeft om het meestal rustig te doen, en die het goedmaakt als het een keer niet lukt. Die ruimte kun je terugkrijgen.
