Mental load is het onzichtbare denkwerk van een gezin, dus het onthouden, vooruitdenken, regelen en in de gaten houden, en het put je uit omdat er onophoudelijk nieuwe dingen bij komen. De vaatwasser kun je uitruimen en dan is die klaar, maar de lijst in je hoofd raakt nooit leeg: je vinkt de gymtas af en op datzelfde moment ploppen de bibliotheekboeken, het schoolreisje en het cadeautje voor zaterdag er weer bovenop.
Het is half twaalf 's nachts en je ligt eindelijk, en precies op dat moment begint je hoofd het lijstje af te lopen: de gymtas, de zwemles, dat de juf iets zei over de bibliotheekboeken, dat de tandarts nog heeft gebeld, dat je schoonmoeder binnenkort jarig is (wanneer ook alweer?), en dat er ergens nog een formulier openstaat waarvan je inmiddels niet eens meer weet welk formulier het is. Je hebt die dag gewerkt, gekookt, twee kinderen naar bed gebracht en minstens drie keer uitgelegd waarom er om acht uur 's avonds echt geen ijsje meer in zit, en toch lig je daar met het gevoel dat je eigenlijk nog niets hebt gedaan.
Dat gevoel heeft een naam, en zodra je die naam kent wordt een hoop een stuk logischer.
Wat valt er precies onder mental load?
Het gaat niet om het werk zelf, het gaat om alles wat eromheen zit: het denken, het plannen, het onthouden en het bewaken, dus juist het deel waarvan niemand ziet dat je het doet.
Een paar voorbeelden uit een doodgewone week:
- Je weet welke maat schoenen ieder kind heeft en dat de linkerschoen van de oudste begint te knellen, waarschijnlijk al twee weken.
- Je houdt bij hoeveel er nog in de voorraadkast staat, wanneer de aardbeien op zijn en wat er dus morgenochtend bij het vullen van de fruittrommel gaat misgaan.
- Je onthoudt dat er over drie weken een schoolreisje is waarvoor betaald moet worden, en je weet nu al dat de mail daarover ergens tussen de reclame en je spam gaat verdwijnen.
- Je hebt in je hoofd wie er wanneer verkouden was en hoe lang dat duurde, waardoor jij de enige bent die kan zeggen of dit nu de vierde of de vijfde keer is.
- Je merkt dat je middelste kind al een paar dagen stiller is dan normaal, en ondertussen loopt er een klein taxatiemoment mee waarin je inschat of dit iets is of niets.
Dat laatste wordt het vaakst over het hoofd gezien, want mental load is naast logistiek ook emotioneel monitoren, dus continu een oogje houden op hoe het met iedereen gaat, en dat kost energie ook op de dagen dat er niets aan de hand blijkt te zijn.
Waarom put iets wat niemand ziet je zo uit?
Omdat er geen moment bestaat waarop het stil is.
Bij een taak weet je wanneer je klaar bent, want de was is gedraaid of de boodschappen zijn gedaan en daarmee is het af, terwijl er op de lijst in je hoofd voor elk ding dat je afvinkt gemiddeld anderhalf ding terugkomt, meestal aangeleverd door een schoolapp, een groepschat of een kind dat om kwart voor negen bedenkt dat het morgen verkleed moet. Je hoofd is daardoor de hele dag half aan het werk, ook als je op de bank zit met een serie aan, en dat verklaart waarom je 's avonds op bent van een dag waarop je "eigenlijk niets bijzonders" hebt gedaan.
Er komt nog iets bij, en dat is dat bewaken zwaarder weegt dan uitvoeren: wie de gymtas onthoudt, is ook degene die het als eerste merkt wanneer hij vergeten wordt en die het gedoe daarover op zich af ziet komen, waardoor je zenuwstelsel een beetje op scherp blijft staan over dingen die stuk voor stuk niets voorstellen maar bij elkaar opgeteld je hele dag kleuren.
En dan is er nog het advies dat je overal tegenkomt, namelijk dat je eens wat meer me-time moet nemen, liefst met een kaarsje erbij, wat op zichzelf hartstikke fijn is maar je hoofd niet uitzet; in bad heb je juist eindelijk even rust om te bedenken wat er allemaal nog geregeld moet worden, zodat je er drukker uit komt dan je erin ging.
Waarom komt het zo vaak bij één ouder terecht?
Hier wordt het interessant, en voor de meeste stellen ook een beetje ongemakkelijk.
De Amerikaanse socioloog Allison Daminger onderzocht hoe stellen het denkwerk in een gezin verdelen, en zij splitste dat denkwerk op in vier stappen: iets aan zien komen, de opties uitzoeken, beslissen, en daarna in de gaten houden of het loopt. Wat ze vond, is dat het beslissen vaak keurig samen gebeurt, netjes overlegd aan de keukentafel, terwijl het aan zien komen en het in de gaten houden veel vaker bij de vrouw blijft liggen.
Dat verklaart een hoop, want als jullie samen beslissen over de opvang voelt dat als eerlijk verdeeld, terwijl jij degene was die in februari al bedacht dát er iets met de opvang moest gebeuren, jij degene was die de opties uitzocht en jij nu degene bent die bijhoudt of het goed gaat; van de vier stappen deden jullie er dus samen precies één, en laat dat nou net de enige stap zijn die zichtbaar is.
Belangrijk daarbij: dit gaat over een patroon en over hoe het gemiddeld loopt, dus niet over jullie in het bijzonder, want er zijn genoeg gezinnen waar het precies andersom ligt en genoeg vaders die de complete gezinsadministratie in hun hoofd hebben. De verdeling is geen natuurwet, het is een gewoonte die ergens is ingeslopen, en gewoontes kun je aanpakken.
Wat het venijnig maakt, is dat de ouder met het volste hoofd meestal ook de ouder is die het snelst zegt dat het allemaal wel meevalt, omdat het nu eenmaal sneller gaat als jij het doet en omdat het meer tijd kost om iets uit te leggen dan om het even zelf af te handelen, en dat klopt allemaal precies zoals je het zegt; het is alleen ook exact de reden waarom je er niet uit komt.
Wat merkt je gezin ervan als jouw hoofd vol zit?
Meer dan je denkt, en tegelijk minder erg dan je vreest.
Je kind merkt zelden de inhoud van je lijst, maar wel dat je er half bij bent, dus dat je "hm hm" zegt terwijl je eigenlijk aan de tandarts denkt, dat je bij het aankleden korter bent dan anders, en dat je bij het voorlezen twee bladzijden overslaat omdat je hoofd al bij morgenochtend zit. Kinderen zijn daar bijzonder goed in, want ze horen aan je stem en zien aan je gezicht of je er echt bent, en dat weegt voor hen zwaarder dan alles wat je zegt.
Dat is geen reden voor een schuldgevoel, want dat is precies wat je er nu niet bij kunt hebben, maar het is wel een reden om het serieus te nemen: een vol hoofd is niet gratis, en de rekening komt binnen op de plek waar je hem het allerliefst niet zou willen hebben.
Hoe verdeel je mental load echt?
Met een takenlijst kom je er niet, en dat is meteen de meest gemaakte fout.
Als jij een lijst maakt met wie wat doet, ben jij nog steeds degene die die lijst maakt, bijhoudt en op het juiste moment in herinnering brengt, dus dan heb je het uitvoeren verdeeld en het denken netjes bij jezelf gehouden, en ben je twee weken later precies even moe als daarvoor, alleen met een mooiere planning aan de koelkast.
Wat wel werkt, is hele gebieden overdragen inclusief het denkwerk, dus niet "wil jij hem morgen naar zwemles brengen", maar: zwemles is voortaan van jou, met het abonnement, de tijden, het afmelden bij ziekte, de vraag of hij door mag naar het volgende niveau en de natte handdoek die daar op maandag altijd bij hoort.
Precies daar gaat het bijna altijd mis, want je draagt iets over en blijft er vervolgens overheen kijken: je vraagt of het al geregeld is, je legt uit hoe jij het altijd deed, en je neemt het weer terug zodra het één keer misgaat. Zolang jij de eindverantwoordelijke blijft is er niets overgedragen en heb je alleen een hulpje aangenomen, terwijl jij nog gewoon de manager bent.
Overdragen betekent dus ook accepteren dat het anders gaat dan jij het zou doen, dat de tas anders wordt ingepakt, dat het cadeautje niet is wat jij gekozen zou hebben, en dat er een keer iets vergeten wordt zonder dat jij op het laatste moment alsnog inspringt. Dát is de prijs, en dat is precies waarom het zo weinig gebeurt: het zware zit hem niet in de organisatie, het zit hem in het loslaten.
Drie dingen die in de praktijk helpen:
Schrijf één keer alles op wat er in je hoofd zit, ook de kleine dingen en ook de dingen die nergens op slaan, want voor de meeste ouders is dat een pijnlijke en verhelderende avond tegelijk; je kunt niets verdelen wat onzichtbaar is, en zolang die lijst alleen in jouw hoofd bestaat kan je partner oprecht denken dat het allemaal wel meevalt.
Verdeel in gebieden in plaats van in losse taakjes, dus school, eten, kleding, gezondheid, de sociale agenda, de financiën en de vakanties, met per gebied één eigenaar die alles doet: bedenken, uitzoeken, beslissen en bijhouden.
Zet er een evaluatiemoment op, over zes weken, gewoon in de agenda, niet om te controleren maar omdat een nieuwe verdeling in het begin altijd terugveert naar het oude en omdat zo'n gesprek een stuk makkelijker verloopt als het al gepland stond dan wanneer je het aansnijdt op een avond dat het net is misgegaan.
En dan nog dit, want in veel gezinnen is dat de olifant in de kamer: soms is er helemaal geen partner om iets mee te verdelen, en dan blijft er één route over, namelijk schrappen en vaker nee zeggen naar buiten toe, dus minder afspraken, minder clubjes en minder ja zeggen tegen dingen die eigenlijk niemand van je vraagt behalve jijzelf.
Wanneer is een vol hoofd meer dan gewoon druk?
Een vol hoofd hoort er nu eenmaal bij als je kleine kinderen hebt, en druk zijn is vervelend maar het gaat voorbij.
Het wordt iets anders zodra je merkt dat je 's ochtends al moe wakker wordt bij de gedachte aan wat er die dag thuis weer van je gevraagd gaat worden, dat je aan het eind van een dag met je kinderen het gevoel hebt dat je niets meer te geven hebt, dat je steeds vaker op de automatische piloot doet wat er moet gebeuren zonder dat je je nog echt verbonden voelt met de kinderen voor wie je het allemaal doet, en dat er weken voorbijgaan waarin je nergens meer plezier in hebt.
Dat is de overgang van overbelasting naar parentale burn-out, en die is in Nederland een stuk gewoner dan de meeste ouders vermoeden: uit onderzoek van de Erasmus Universiteit onder Nederlandse ouders bleek dat ongeveer vier op de tien ouders klachten hebben die daarbij passen, en dat is dus geen klein groepje dat het niet aankan maar een flink deel van de ouders om je heen, die er alleen net zo weinig over zeggen als jij.
Wil je weten waar jij op dit moment ongeveer staat, dan kun je de ouderbelasting zelftest doen; die duurt een paar minuten en je krijgt meteen een uitslag op je scherm.
Herken je jezelf in het rijtje hierboven en houdt het al weken aan, wacht dan niet tot de zomervakantie of tot het vanzelf overgaat. Bespreek het met je huisarts, of zoek hulp bij ouderburn-out die daar specifiek op gericht is. Dat is geen teken dat je hebt gefaald, het is de volgende, verstandige stap.
Veelgestelde vragen over mental load
Is mental load hetzelfde als gewoon druk zijn?
Nee, want druk zijn gaat over hoeveel je doet en mental load gaat over hoeveel je onthoudt, plant en bewaakt, waardoor je een rustige week kunt hebben en toch een overvol hoofd; precies dat maakt het ook zo lastig om aan iemand anders uit te leggen.
Ligt mental load altijd bij de moeder?
Gemiddeld genomen komt het vaker bij vrouwen terecht, vooral het aan zien komen en het in de gaten houden, maar het hangt vooral af van hoe jullie het samen hebben laten groeien, en in genoeg gezinnen ligt het net zo goed bij de vader of bij degene die het meeste thuis is. Kijk dus naar jullie eigen verdeling en niet naar het gemiddelde.
Mijn partner zegt dat ik het mezelf aandoe, klopt dat?
Deels wel, en dat is een vervelend antwoord om te krijgen, want je hebt het waarschijnlijk inderdaad deels naar je toe getrokken omdat het sneller ging en omdat je het toch al wist; dat betekent alleen niet dat je het in je eentje weer kunt loslaten, omdat overdragen pas lukt als de ander het echt overneemt inclusief het denkwerk, en dat vraagt van jullie allebei iets.
