In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober gaat de klok een uur terug. Het lijf van je kind draait dan nog een paar dagen op de oude tijd. Het kind dat altijd om 7 uur wakker werd, staat zondag dus om 6 uur naast je bed. Het helpt als je de bedtijd en het eten in de dagen ervoor in kleine stapjes later legt, de slaapkamer donker houdt zolang het voor jullie eigenlijk nog nacht is en vanaf zondag gewoon de nieuwe tijd aanhoudt. Hoe snel dat went, verschilt per kind. Bij een kind dat gevoelig is voor veranderingen duurt het vaak wat langer, en dat is geen teken dat je het verkeerd doet.
Zondagochtend, 5 uur 52
Iedereen zonder kinderen heeft het er de hele week al over. Een uur extra slapen! Uitgebreid ontbijten, krantje erbij, misschien nog even terug onder het dekbed. En dan word jij zondag om 5 uur 52 wakker van een kind dat met zijn neus 3 centimeter van de jouwe hangt. Hij fluistert dat hij honger heeft, dat de dinosaurussen ook moeten eten en of het al ochtend is. Het is pikkedonker en buiten rijdt nog geen auto. Jij hebt die extra slaap nooit gezien en gaat hem ook niet meer zien (dat uur is volgens mij ergens in 2015 verdwenen, samen met uitslapen en warme koffie).
Het lastige zit niet alleen in die ene vroege ochtend. Het hele ritme van de dag schuift mee. Je kind heeft om 11 uur al honger voor de lunch en om half 5 is de koek op, en het geduld ook. Om 6 uur 's avonds, precies tijdens het koken, valt de bodem eruit. Dat is in veel gezinnen sowieso al het spitsuur, en met de wintertijd begint dat spitsuur de eerste dagen een uur te vroeg.
Waarom één uur zoveel uitmaakt
Je kind heeft een interne klok, net als jij. Die klok loopt op licht, op eten en op vaste momenten. Hij bepaalt wanneer je kind honger krijgt, wanneer het fit is en wanneer het moe wordt. Zo'n interne klok laat zich niet in één nacht omzetten. Hij schuift per dag een klein stukje op, en tot hij weer gelijk loopt met de klok op de magnetron, voelt alles een uur te vroeg.
Daar komt bij dat jonge kinderen nog weinig snappen van de klok. Tijdsbesef groeit pas heel langzaam, dus je kunt een kind van 4 zo vaak uitleggen dat "de klok een uur teruggaat" als je wilt (voor hem is het gewoon ochtend zodra hij wakker is). Een kind van 9 begrijpt het wel, maar zijn lijf luistert er niet beter door. Begrip helpt hem hooguit om er minder boos over te worden.
Voor een baby of dreumes met een vast slaapschema geldt hetzelfde, alleen merk je het daar vaak het hardst. Het middagdutje komt te vroeg, waardoor de middag te lang wordt, waardoor de avond in de soep loopt.
Begin een paar dagen eerder
Het makkelijkst is het als je al vóór het weekend begint. Schuif vanaf donderdag de bedtijd elke avond een stukje op, met stapjes van 15 tot 20 minuten. Gaat je kind normaal om 7 uur naar bed, dan wordt dat donderdag 20 over 7, vrijdag 20 voor 8 en zaterdag 8 uur. Op zondag is 8 uur oude tijd precies 7 uur nieuwe tijd, dus dan zit je kind meteen weer op zijn gewone bedtijd en heb je een flink stuk van de verschuiving al achter de rug. Laat het opstaan in de ochtend zoveel mogelijk meeschuiven, want daar zit de andere helft van de klus.
Schuif het eten mee, want een interne klok luistert ook naar de maag. Ontbijt, lunch, fruitmoment en avondeten gaan elke dag hetzelfde stapje later. Kijk ondertussen hoe moe je kind is. Kan het 's avonds nauwelijks nog wakker blijven, maak het stapje dan kleiner.
Lukt dat niet omdat de school, het werk of de oppas op vaste tijden draait, dan is het ook prima om pas op zondag te beginnen. Dan gaat het aanpassen na het weekend gewoon nog een paar dagen door. Het is geen examen dat je moet halen, en heel veel kinderen passen zich ook zonder voorbereiding aan.
De eerste ochtenden
Houd het donker zolang het voor jullie eigenlijk nog nacht is, want licht vertelt het lijf van je kind dat de dag begint. Een kind dat gevoelig is voor veranderingen voelt die eerste ochtend vaak dat er iets niet klopt, alleen kan het niet zeggen wat. Dan is het licht in de badkamer ineens veel te fel en ademt zijn broertje "echt veel te hard", terwijl de klok eigenlijk maar één uur is verzet. Zeg dan hardop wat er aan de hand is ("je lijf denkt dat het al later is, daarom voelt alles vandaag een beetje raar"), want een kind dat weet waar dat rare gevoel vandaan komt, hoeft er minder tegen te vechten.
Heb je een kinderwekker met een lampje dat van kleur verandert? Laat hem dan gewoon op de nieuwe klok groen worden, op de tijd waarop je kind normaal mag opstaan. Is je kind toch om 6 uur wakker, maak het vroege uur dan zo saai mogelijk. Een boekje op bed, zachtjes knutselen aan de keukentafel, en geen tablet of tekenfilm. Anders leert het lijf dat er om 6 uur iets leuks gebeurt, en dat is precies wat je niet wilt.
's Avonds is het verleidelijk om je kind al om half 7 in bed te leggen omdat het om half 6 al op was, alleen houd je daarmee dat vroege ritme juist in stand. Schuif de bedtijd liever elke avond een kwartiertje op, tot je weer op de gewone tijd zit.
Als je kind gevoelig is voor veranderingen
Voor sommige kinderen is een uur verschil een detail. Ze slapen een nacht wat korter, eten een keer wat eerder en lopen vanaf dinsdag gewoon weer in de pas. Voor een kind dat moeite heeft met overgangen of snel te veel prikkels binnenkrijgt, is het een stuk zwaarder. Zo'n kind is de hele week net iets te moe, en een moe kind heeft een korter lontje. Je merkt het aan de ruzie om wie er voorin de auto mag, aan de jas die ineens niet goed zit of aan de boosheid omdat het eten "verkeerd" op het bord ligt.
Houdt je kind graag zelf de regie, laat hem dan zaterdagavond de klok van de magnetron terugzetten. Of hij snapt wat er precies gebeurt, maakt niks uit, want hij is dan in elk geval even de baas over dat extra uur (en voor een kind dat slecht tegen verrassingen kan, komt de verandering zo ook niet ineens uit de lucht vallen). Is er bij jullie ook zonder wintertijd al vaak bedtijdstrijd, maak het avondritueel deze week dan nog iets korter en voorspelbaarder dan normaal, want een korte, vaste avond helpt vaak meer dan een lange uitleg.
En verwacht minder van de week. Dat voelt misschien als opgeven, terwijl je je kind er juist mee helpt. Een kind dat gewoon moe is, heeft eerst slaap nodig, en uitgerust lukt het meestal ook weer beter om zich te beheersen.
En jij?
De klok gaat voor jou natuurlijk ook terug, en jij bent waarschijnlijk degene die om 5 uur 52 wordt gewekt. Plan voor jezelf die week geen extra dingen en ga een paar avonden eerder naar bed dan je zin hebt. Spreek met je partner af wie er zaterdag en wie er zondag vroeg opstaat. Ben je alleen, zet de zondagochtend dan in het teken van overleven. Zet het ontbijt de avond ervoor al klaar. En om 9 uur mag er gewoon een film aan, zonder schuldgevoel (die regel van daarnet over geen tekenfilm geldt alleen om 6 uur, hè).
